Werkvorm: De ethische beslislijn

Sector: HBO

Type werkvorm: Traditionele, activerende dialoog- en reflectiewerkvorm.

Korte intro

In De ethische beslislijn nemen studenten letterlijk positie in bij een dilemma uit hun toekomstige beroepspraktijk. Door hun keuze te verdedigen en te kunnen herzien, oefenen ze met professionele afwegingen, luisteren naar andere perspectieven en onderbouwd handelen.

Doel

Studenten leren belangen en waarden in een beroepsdilemma herkennen, hun standpunt beargumenteren en op basis van nieuwe inzichten een afgewogen beslissing formuleren.

Voor wie

Geschikt voor hbo-studenten van alle leerjaren, bij voorkeur in groepen van 10 tot 30 studenten. De werkvorm werkt goed bij opleidingen waarin studenten beslissingen moeten verantwoorden tegenover cliënten, collega’s, organisaties of de maatschappij.

Benodigdheden

• Een herkenbaar beroepsdilemma op papier of op het scherm
• Twee aanduidingen in het lokaal: eens en oneens
• Ruimte voor een lijn of denkbeeldige schaal in het lokaal
• Optioneel: kaartjes met waarden, zoals veiligheid, autonomie, eerlijkheid, privacy, kwaliteit of loyaliteit

Tijd

30 tot 45 minuten.

Werkwijze

1. Introduceer een kort beroepsdilemma dat meerdere verdedigbare keuzes bevat. Bijvoorbeeld: een student ontdekt dat een groepsgenoot onzorgvuldig met vertrouwelijke gegevens is omgegaan vlak voor een belangrijke beoordeling.
2. Formuleer een stelling bij het dilemma, bijvoorbeeld: “Je meldt dit direct bij de begeleider.”
3. Laat studenten zonder overleg positie innemen op de lijn tussen eens en oneens.
4. Vraag enkele studenten op verschillende plekken waarom zij daar staan. De rest luistert eerst zonder te reageren.
5. Laat studenten in tweetallen bespreken welk belang of welke waarde het zwaarst weegt in hun keuze.
6. Geef nieuwe informatie die het dilemma lastiger maakt, bijvoorbeeld dat de fout nog hersteld kan worden of dat een cliënt risico heeft gelopen.
7. Laat studenten opnieuw plaatsnemen op de lijn. Vraag wie van positie veranderde en welke afweging daarvoor zorgde.
8. Sluit af met een korte professionele verantwoording: studenten schrijven in drie zinnen wat zij zouden doen, waarom en welke consequentie zij meenemen.

Differentiatie

Makkelijker: geef vooraf drie mogelijke argumenten en laat studenten kiezen welk argument het beste bij hun positie past. Gebruik een dilemma met twee duidelijke handelingsopties.

Uitdagender: laat studenten hun keuze onderbouwen vanuit een beroepscode, wetgeving, organisatiebelang of cliëntperspectief. Laat hen daarna bewust het tegenovergestelde standpunt verdedigen.

Tips

• Kies fictieve situaties en vermijd herkenbare casussen uit stage of de klas.
• Benadruk dat studenten een standpunt onderzoeken; zij worden niet persoonlijk beoordeeld op hun positie.
• Zorg voor gespreksveiligheid: laat studenten uitspreken en vraag door op argumenten, niet op personen.
• Maak deelname toegankelijk voor studenten die minder makkelijk bewegen of spreken: zij kunnen hun positie met een kaartje of digitale schaal aangeven en schriftelijk toelichten.

Afsluitende reflectievragen

1. Welke waarde gaf voor jou de doorslag bij je uiteindelijke keuze?
2. Welk argument van een ander bracht jou aan het denken?
3. Wat heb je in een echte beroepssituatie nog nodig om verantwoord te kunnen handelen?